Tăng huyết áp thai kỳ là biến chứng nội khoa thường gặp ở nữ giới mang thai và là một trong những căn nguyên quan trọng gây tử vong cho người mẹ. Chẩn đoán tăng áp huyết trong thai kỳ dựa vào trị số huyết áp của bệnh nhân (áp huyết tâm thu (HATT) ≥ 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg) và phân loại thành mức độ nhẹ (140-159/90-109 mmHg) hoặc nặng (≥ 160/110mmHg) khác với phân độ theo chỉ dẫn tăng huyết áp của ESC/ESH.
Tính đến nay, y học vẫn chưa xác định rõ nguyên do gây tăng huyết áp thai kỳ. Một số điều kiện có thể làm tăng nguy cơ phát triển tình trạng này. Bệnh tăng áp huyết thai kỳ có khả năng phát triển thành tiền sản giật. Những cô gái trẻ tuổi lần đầu mang thai có nguy cơ cao phải đối mặt với tình trạng sức khỏe này. Nó càng phổ quát hơn ở những nữ giới mang song thai, nữ giới trên 35 tuổi, đàn bà bị tăng áp huyết mãn tính hoặc bị tăng huyết áp ở lần mang thai trước và phụ nữ mắc bệnh tiểu đường.
Có nhiều thể tăng huyết áp khác nhau ở đàn bà mang thai
Tăng huyết áp thai kỳ: Xác định khi tăng áp huyết xảy ra ở thai kỳ nhưng không có dấu hiệu tiền sản giật khác. Tăng áp huyết có thể trở lại bình thường sau sinh 12 tuần hoặc trở thành tăng huyết áp mạn nếu áp huyết tiếp tục tăng sau đó.
Tiền sản giật: Thường được chẩn đoán dựa vào protein niệu và HATT trên140mmHg hoặc HATTr trên 90mmHg xảy ra sau tuần thứ 20 ở thai phụ có huyết áp bình thường trước đó. Tiền sản giật xuất hiện bộc trực hơn trong lần mang thai đầu tiên, đa thai, thai trứng, hội chứng kháng phospholipid hoặc tăng huyết áp kinh niên, bệnh thận hoặc đái tháo đường. Tiền sản giật thường liên can với chậm phát triển thai do suy nhau và là nguyên cớ thường gặp của sinh non. Vì tiểu đạm có thể là trình bày muộn nên bác sĩ cần nghi tiền sản giật khi tăng huyết áp mới mắc đi kèm với đau đầu, rối loạn thị giác, đau bụng hoặc thất thường xét nghiệm đặc biệt là tiểu cầu thấp và/hoặc bất thường chức năng gan.
Tăng áp huyết kinh niên: Là áp huyết trên 140/90mmHg trước tuần thai thứ 20 hoặc chỉ sau tuần thai thứ 20 nhưng kéo dài đến 6 tuần sau sinh.
Tiền sản giật trên nền tăng áp huyết mãn tính: Khả năng này xảy ra cao khi đàn bà bị tăng áp huyết có thêm protein niệu lần đầu hoặc nữ giới vốn đã bị tăng áp huyết và protein niệu nay lại tăng đột ngột áp huyết hoặc protein niệu, giảm tiểu cầu hoặc tăng men gan.
Thai phụ cần theo dõi áp huyết trực tính để tránh hậu quả nặng nề.
Tăng huyết áp thai kỳ có hiểm?
Đối với mẹ: Tăng áp huyết khi mang thai nếu không được kiểm soát thì có thể dẫn đến các tai biến cho sản phụ như nhau bong non, tai biến huyết mạch não, suy tạng.
Đối với thai nhi: Nếu thân mẹ bị tăng huyết áp thai kỳ, tình trạng máu nuôi kém, thai nhi có thể bị nhẹ cân hay suy dinh dưỡng; nguy hiểm nhất là tình trạng sinh non, thai chết lưu hay buộc phải cho con ra đời sớm để giảm bệnh lý cho mẹ vì các bệnh lý huyết áp của thai kỳ phần lớn đều giảm rõ rệt sau khi thai được sinh ra. Tăng huyết áp khi mang thai cũng lấy ngưỡng là 140/90mmHg (ngưỡng cần điều trị).
ngừa tăng huyết áp thai kỳ
Để đề phòng tăng huyết áp thai kỳ, bên cạnh việc khám thai đều đặn theo lịch, đo huyết áp thẳng băng, thai phụ cũng cần điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt để hạn chế những nhân tố nguy cơ gây tăng huyết áp: Hạn chế dùng nhiều muối trong chế biến thức ăn. Uống ít ra 8 cốc nước mỗi ngày. Tăng lượng protein nạp vào, giảm những thực phẩm chiên, xào, đồ ăn vặt. ngơi nghỉ hợp lý. Tập thể dục đều đặn. Tránh uống rượu, bia, sử dụng chất kích thích như caffeine. Có thể sử dụng thêm thuốc bổ theo sự hướng dẫn của bác sĩ.
Tăng áp huyết thai kỳ là bệnh lý nội khoa thường gặp nhất trong thời kỳ thai sản. Việc quan trọng cần làm là theo dõi sát huyết áp trước và trong khi mang thai. Nếu có tình trạng tăng huyết áp xảy ra, cần chóng vánh đến gặp bác sĩ để được khám và điều trị kịp thời nhằm đem lại sức khỏe tốt nhất cho mẹ và con. Tăng huyết áp thai kỳ nếu không được phát hiện sớm sẽ rất hiểm đến cả mẹ và bé, vì thế ngay khi biết mang thai, các bà mẹ nên đến các cơ sở y tế uy tín để được tầm soát và tư vấn điều trị hợp lý nếu có phát hiện tăng áp huyết thai kỳ.
BS. Hương Lan
